Carl Heinrich von Gerlach

Kronika

1. 1783

   Urodzony jako syn Ludwiga Wilhelma Augusta.

2. 1794–1801

   Wychowanek Akademii Rycerskiej w Brandenburgu (nr 757); potem referendarz w Kammergericht (Leers, Die Zöglinge der Ritterakademie, 1914).

3. 1801

   Dnia 25 września immatrykulowany w Getyndze na prawie, przybywszy z Halle. Metryka odnotowuje przy ojcu „prezydent tylnopomorskiego sądu dworskiego w Koszalinie” (metryka Uniwersytetu Georga Augusta w Getyndze 1734–1837).

4. 1804

   Tabela wasali księstwa kamieńskiego z 1804 roku wymienia go, dwudziestoletniego, jako studenta w Halle; ojciec figuruje w niej z Parsow A i B oraz Schwemmin, oszacowanymi na 30 000 talarów (Klempin/Kratz 1863).

5. 1809

   Pierwszy posiadacz nowo utworzonego fideikomisu Parsow-Schwemmin.

6. 1812–1839

   Landrat powiatu Fürstenthum. Za zasługi w wojnach wyzwoleńczych nosi Krzyż Żelazny na białej wstędze (Leers 1914). Przy jego odejściu w 1839 Tajny Gabinet Cywilny prowadzi akta „Gerlach, von. Landrat” (GStA PK I. HA Rep. 89 nr 7634). Jak objął urząd, opowiada artykuł w „Baltische Studien” oparty na aktach rejencji: 1 czerwca 1812 dotychczasowy landrat von Hellermann ustąpił z powodu choroby oczu; na jego miejsce ministerstwo wyznaczyło tymczasowym landratem osiadłego w powiecie asesora rejencyjnego Marchii Brandenburskiej von Gerlacha na Parsowie. Stany powiatowe protestowały przez swoich reprezentantów, ponieważ pominięto ich prawo wyboru – mimo to pozostał i w 1818 został mianowany na stałe.

7. 1813

   Za co nosił Krzyż Żelazny na białej wstędze, wyjaśnia studium o pomorskim pospolitym ruszeniu: jego powiat wystawił dwadzieścia jeden batalionów, najwięcej w całej prowincji. Ponieważ był tak duży i rozciągnięty, rejencja zaleciła wyznaczenie osobnego dowódcy dla grup podokręgów; podzielił go więc na trzy „główne albo brygadowe okręgi” – Bublitz, Körlin i Koszalin – po sześć do siedmiu podokręgów, i po długich staraniach pozyskał do dowodzenia trzech wyższych oficerów. 25 maja donosi, że Koszalin i Kołobrzeg wystawiły po jednej kompanii konnej, dwóch strzeleckich i trzech lansjerskich i chcą „utworzyć baterię z dział pozyskanych ze statków handlowych”.

8. 1813 (Abzeichen)

   Szczegół, który historyk gani: dla oznak pospolitego ruszenia łączył po trzy podokręgi w jedną barwę – numery 1–3 czarna, 4–6 żółta, 7–9 biała, 10–12 jasnozielona, 13–15 brązowa, 16–18 jasnoniebieska, 19–21 czerwona – ale w obrębie grup zrezygnował z rozróżniających obszyć. Oznaka przestała więc służyć rozróżnianiu: „była niczym więcej niż ozdobą”. Dla Kołobrzegu gubernatorstwo wojskowe zarządziło osobno 21 maja, by uwzględnić obowiązek mieszczan do obrony twierdzy.

9. 1814

   Ślub z Charlotte Wilhelmine von Beyme (Weittenhiller 1878); jej ojciec, minister stanu Beyme, pisze od 1817 roku do „swojej córki Charlotte von Gerlach i zięcia Karla Heinricha von Gerlacha, landrata w Koszalinie” (listy 1817–1820 i 1837–38 w archiwum rodziny von Winterfeld, BLHA). Rodzice panny młodej ogłaszają zaręczyny 28 kwietnia 1814 ze Stargardu – „naszej jedynej córki z panem landratem powiatu Fürstenthum von Gerlachem w Koszalinie”, podpisano „Beyme, król. pruski wielki kanclerz i gubernator cywilny” oraz „E. C. E. Beyme z domu Meyer” (Berlinische Nachrichten 3 maja 1814).

10. um 1815

    Projekt nowego podziału na powiaty, opracowany przez rejencję pomorską i opublikowany z akt w „Baltische Studien” w 1930 roku, przewiduje go jako dyrektora szóstej dyrekcji powiatowej: powiat Fürstentum z Kołobrzegiem, 49 321 mieszkańców, miasto powiatowe Koszalin. Projekt nie zamierzał zmieniać spornego kształtu tego niezwykle dużego powiatu.

11. 1821

    Otrzymuje – według Bagmihla 1843 – dzięki małżeństwu majątek Trienke z folwarkiem Zauchram.

12. 1824

    Członek i zastępca marszałka pomorskiego sejmiku prowincjonalnego.

13. 1827

    Drugi pomorski sejm prowincjonalny obraduje od 14 stycznia do 24 lutego w Szczecinie; przewodniczy von Arnim, jego zastępcą jest jakiś von Gerlach – wedle urzędu i regionu z dużym prawdopodobieństwem landrat powiatu Fürstenthum. W drukowanych protokołach zabiera głos „poseł von Gerlach”.

14. 1839

    13 lipca „landrat von Gerlach na Steglitz” wnosi w imieniu żony, która rok wcześniej przejęła ojcowskie dziedzictwo, o uregulowanie stosunków dworsko-chłopskich wobec dziesięciu lassyckich gospodarzy w Schmargendorfie. Tego samego dnia dziesięciu wnosi o separację specjalną, czyli zniesienie szachownicy ich pól, oraz o wykup prawa wypasu owiec, które przysługiwało majątkowi Wilmersdorf na ich gruntach. Nazwiska się zachowały: Gerike, Tübbecke, Grüneberg, Donner, Dahlmann, Christoph Schmidt, Johann Schmidt, Georg Balz, Michel Balz i Hersprung. Ugoda doszła do skutku dopiero w 1856 roku, długo po sprzedaży: dwór zrzekł się wszystkich posług i danin, chłopi oddali za to trzecią część swojej ziemi, 467 morgów i 20 prętów kwadratowych (księga adresowa zachodnich przedmieść Berlina 1904, według Willy'ego Spatza).

15. 1840

    Jego żona Charlotte nabywa sąsiedni majątek Drosedow.

16. 1841

    Na liście nazwisk wydrukowanej identycznie przez gazety szczecińską i stralsundzką w 1841 roku – marszałek sejmu, landraci, deputowani powiatowi i właściciele majątków prowincji – dziesiąte miejsce zajmuje „landrat v. Gerlach na Parsowie”, między właścicielem majątku von Flemmingiem z Bassentina a radcą ziemskim von Hagenem z Premslaffu.

17. 1843

    Doprowadza do umieszczenia herbu rodowego w Herbarzu Pomorskim Bagmihla i dostarcza informacje o dziejach majątków; figuruje wśród subskrybentów dzieła.

18. 1845

    Oddaje rzecz do druku. Wniosek numer 30 przedłożony zgromadzeniu stanów powiatowych 17 grudnia przewidywał podział powiatu; przeciw temu pisze osiem stron: „Powiat Księstwa Kamieńskiego na Pomorzu Tylnym. Dedykowane stanom powiatu”. Przedstawia dzieje powiatu od dwunastego wieku – biskupstwo kamieńskie, pokój westfalski, wcielenie na mocy ugody sejmowej z 11 lipca 1654 roku, pierwszy landrat Jacob von Heydebreck – i kończy czterema powodami: niepodzielność została ustalona ugodami i deklaracjami królewskimi, a nazwa figuruje w tytule królewskim i w herbie; obrona Kołobrzegu potrzebuje wydolnego powiatu; drugi urząd landrata kosztowałby państwo co najmniej dwa tysiące talarów; a w 1845 roku jeszcze mniej niż w 1816 jest czas na wywoływanie rozdziałów, a przez nie niezgody, „niezgody, jakiej i tak już dosyć w Kościele i w stosunkach państwowych Niemiec, bez potrzeby wnoszenia jej jeszcze do własnego domu”. Podpisano: „Parsow koło Körlina, w miesiącu grudniu 1845. von Gerlach, dawniej landrat, obecnie deputowany rycerstwa”. Powiat i tak podzielono, w 1872 roku; powstał powiat Kolberg-Körlin.

19. 1847

    Członek Pierwszego Zjednoczonego Landtagu w Berlinie: Kölnische Zeitung wymienia go 17 kwietnia wśród posłów prowincji pomorskiej jako nr 97, „landrat w st. sp., z Parsowa, powiat Fürstenthum”.

20. um 1850

    Należał do Towarzystwa Historii i Starożytności Pomorza, wydawcy „Baltische Studien”. Czternasty tom wymienia go wśród członków, którzy odeszli „z własnej woli” – z towarzystwa, którego czasopismo dostarcza dziś o nim najdokładniejszych wiadomości.

21. 1854

    Członek Pruskiej Izby Panów aż do śmierci. Jako najstarszy członek otwiera w 1855 i 1858 roku posiedzenia Izby Panów jako prezydent-senior (Altonaer Mercur 2 grudnia 1855; Magdeburgische Zeitung 13 stycznia i 27 października 1858). O jego śmierci syn Bogislav zawiadamia pisemnie prezydenta Izby Panów, księcia zu Hohenlohe; Izba wspomina „wysoce przez nas wszystkich szanowanego” członka (Sprawozdania stenograficzne Izby Panów 1860). „Kronika Pruskiej Izby Panów” z 1885 roku podaje daty dokładnie: urodzony 1 marca 1783, powołany dla okręgu Kaszub najwyższym reskryptem z 24 listopada 1854, wszedł do izby 30 listopada 1854, zmarł 12 kwietnia 1860. Ten sam okręg reprezentował później jego syn August; drugie miejsce okręgu należało do Theodora von Kleista ze Smęcina, który utracił je w 1867 po sprzedaży majątku uprawniającego go do zasiadania.

22. 1860

    Śmierć; fideikomis przejmuje syn Bogislav. Umiera 12 kwietnia w Parsowie; Kölnische Zeitung wspomina go jako członka Izby Panów „z tytułu starej i utwierdzonej własności ziemskiej księstwa kamieńskiego”, który „pełnił funkcję prezydenta-seniora Izby” (18 kwietnia 1860).

23. Kinder

    Carlos Ludwig (1815–1837), podporucznik 5. Pułku Huzarów, umiera 3 lipca 1837 w Parsowie; Henriette (ur. Parsow 1820, zm. Koszalin 1876) wychodzi w 1838 roku w beymowskim majątku Steglitz za rotmistrza Gustava von Plötza; Bogislav (1822–1874) dziedziczy fideikomis; Anna Emilie Adelheid (ur. Parsow 1825) wychodzi w 1842 roku w Parsowie za majora Augusta Gneomara von Bassewitza; August (1830–1906) zostaje landratem i posłem do Reichstagu (Leers 1914; Gotha; Wikipedia).

Źródła i literatura