Herb

Z historii herbu

Przekazana forma herbu nawiązuje do dokumentu herbowego z 1663 roku oraz pruskiego listu szlacheckiego z 2 września 1735 roku; według tradycji rodzinnej herb sięga listu rycerskiego i herbowego cesarza Zygmunta z 10 sierpnia 1433 roku. Kartusz herbowy rodziny zachował się do dziś nad głównym wejściem do pałacu w Parsowie. Herb przekazywany był na pieczęciach, papierach firmowych, w bibliotekach rodzinnych i na nagrobkach, i do dziś stanowi znak rozpoznawczy rodziny. Badania doprecyzowały ten obraz: w 1735 roku Lebrecht Gerlach przedłożył królowi uwierzytelniony odpis dokumentu z 1433 roku, nadanego w Rzymie przez cesarza Zygmunta niejakiemu Jacobowi Gerlachowi; oryginał należał do zgorzeleckiej rodziny tego samego nazwiska i z powodu zbieżności nazwiska i herbu rodzina długo uważała się za potomków rodu przybyłego z Niderlandów do Zgorzelca – tak sądził jeszcze generał Leopold. Artykuły Joachima von Gerlacha („Die Gerlach und ihr Wappenbrief”, 1966; „Die Melsunger Gerlach”, 1968) i Jürgena von Gerlacha („250 Jahre Gerlach'scher Adel”, 1985) poprowadziły natomiast linię rodową do Melsungen; pruskie odnowienie z 1735 roku nastąpiło na mocy rozkazu gabinetowego Fryderyka Wilhelma I. Wedle historii rodziny z 1903 cesarz Zygmunt nadał list w dzień świętego Wawrzyńca, 10 sierpnia 1433, w Rzymie na moście na Tybrze – kilka tygodni po koronacji cesarskiej w niedzielę Zesłania Ducha Świętego, 31 maja 1433, i krótko przed podróżą powrotną. Przyjaciel braci Gerlachów, tajny radca legacyjny von Bülow (zmarły 1853), poświęcił herbowi sonet: koń wznoszący się z żaru niesie jasną głowę wysoko ponad żarem walki i nigdy nie da się uczynić sługą – obraz nawiązujący do tarczy wiary z Listu do Efezjan. Drugie zachowane przedstawienie stoi w Berlinie: gdy Schmargendorf budował w latach 1900–1902 swój ratusz według planów J. Otta Kerwiena, pięć okien sali obrad otrzymało herby rodów, do których wieś należała – von Wilmersdorf, von Schlegel, hrabiów Podewils, von Beyme i von Gerlach. Charlotte von Gerlach z domu von Beyme posiadała Schmargendorf od 1838 do 1841 roku. „Berliner Architekturwelt” opisuje je w 1903 roku. Nie zachowały się: budynek przetrwał wojnę w znacznej mierze, ale bomba, która spadła w pobliżu, roztrzaskała większość oszklenia, a malowidła na szkle w sali obrad zastąpiono potem prostymi szybkami romboidalnymi. Tak podaje literatura o budynku, bez odwołania do akt. Sama sala stoi nadal, z piaskowcowym kominkiem, który rzeźbiarz Franke ozdobił sceną czarów ognia z „Walkirii”. Poświadczony jest znak książkowy rodziny: miesięcznik „Haus Gerlach”, wydawany w latach 1884–1886 u C. A. Starkego w Görlitz, zamieścił artykuł o „Ex Libris Gerlacorum”.