Friedrich von Gerlach

Kronika

1. 1828

   Urodzony 27 czerwca w Berlinie jako czwarty syn Wilhelma von Gerlacha, ochrzczony 9 lipca. Jego wuj Ernst Ludwig to odnotowuje i dodaje, że na starość ten bratanek był mu „przyjacielem, podporą i pociechą w ciężkich walkach przeciw grzechom i błędnym naukom w państwie i kościele”.

2. 1858

   Ślub 1 października z Marie von Rohr (1837–1910) z domu Hohenwulsch. Dzieci: Martin (ur. 1860, pastor, ⚭ 1894 Klara von Treskow), Adolfine (ur. 1862, ⚭ 1887 Horst von Rosenberg-Gruszczynski), Servatius (ur. 1868, major, ⚭ Elsbeth baronówna von Maltzahn), Katharina (1872–1914) i Klaus (1875–1955), landrat w Bytowie i Kolberg-Körlin. Martin, proboszcz, zaręcza się w kwietniu 1894 z Clarą von Tresckow ze Schmarfendorfu (Berliner Börsen-Zeitung 24 kwietnia 1894); Klaus zostaje w 1902 jako asesor rządowy przydzielony landratowi w Mülheim nad Renem i zaręcza się w październiku 1908 (Reichsanzeiger 28 października 1902, 31 października 1908). Marie umiera w październiku 1910 w Rohrbeck (Reichsanzeiger 31 października 1910).

3. 1864–1884

   Landrat powiatu Oschersleben; członek sejmiku prowincjonalnego Prowincji Saskiej. Należy do niego czwarta część Rosnowa. Nekrolog z Oschersleben chwali przede wszystkim rozbudowę sieci szos powiatowych; przeniesiony w 1884 do Gdańska jako radca nadprezydialny, odchodzi w stan spoczynku z powodu narastającej choroby i odtąd mieszka w Rohrbeck (Hallische Zeitung 1 grudnia 1891). W 1867 otrzymuje zezwolenie na noszenie rosyjskiego Orderu św. Stanisława drugiej klasy (Staats-Anzeiger 16 września 1867), w 1883 w wielkiej liście odznaczeń dla prowincji saskiej Order Korony trzeciej klasy (Reichsanzeiger 19 września 1883). W latach 1881/82 rejencja magdeburska prowadzi „proces przeciw landratowi v. Gerlachowi w Oschersleben o zwrot ubytku podatku dochodowego właściciela dóbr Dettmara z Crottorf” (Archiwum Krajowe Saksonii-Anhalt, C 28 IIIc nr 5).

4. 1887

   Każe przepisać dzieje rodziny z lat od marca 1847 do kwietnia 1851 – 474 strony, które leżą w archiwum rodzinnym. Pierwowzór pochodzi od jego stryjów Ernsta Ludwiga i Leopolda; lata rewolucji i reakcji miały pozostać czytelne dla następnego pokolenia.

5. 1891

   Umiera 24 listopada po długiej chorobie w Rohrbeck – jako rzeczywisty tajny nadradca rządowy, tytuł nadany mu przy odejściu ze służby państwowej; odtąd mieszkał w majątku rodzinnym (Hallische Zeitung, 1 grudnia 1891). Rohrbeck pozostaje w rękach jego rodziny do 1945 roku.

6. Kinder

   Martin (1860–1929) zostaje w grudniu 1882 referendarzem sądowym w Naumburgu, potem przechodzi do teologii i jako pastor poślubia w październiku 1894 Clarę von Tresckow; w 1906 jako pastor w Tormersdorf koło Rothenburga (Górne Łużyce) zasiada w komitecie kierującym Berlińskiego Towarzystwa Misyjnego, w 1910 żeni się powtórnie z Evą von Tiedemann, a w 1923 wydaje „Niemiecki przewodnik po hebrajskim Psałterzu” (Hallische Zeitung 17 grudnia 1882; Reichsanzeiger 16 października 1894, 2 czerwca 1906, 31 stycznia 1910; Aufwärts 16 marca 1923). Servatius (1868–1950), major w stanie spoczynku, prowadzi Rohrbeck po śmierci matki: w latach 1920/21 jego zbiory owsa i żyta figurują na listach uznanych nasion, a w czerwcu 1920 zostaje wybrany do zarządu rohrbeckiej kasy oszczędnościowo-pożyczkowej (Reichsanzeiger 10 sierpnia 1920, 18 stycznia i 3 września 1921). Z archiwów: Martin studiuje w 1880 w Tybindze prawo i teologię – jego akta studenckie podają Münster jako miejsce urodzenia, Brunszwik jako miejsce śmierci i określają go jako pastora w Kraschnitz oraz założyciela domu braci „Zoar” w Rothenburgu (Górne Łużyce); w 1897 jako duchowny zakładów hrabiny von der Recke-Volmerstein w Kraschnitz uczestniczy w poświęceniu szpitala w Liebenwerda (Archiwum Uniwersytetu w Tybindze UAT 40/69,55; Hallesche Zeitung 7 maja 1897). Servatius poślubia 12 października 1893 Elsbeth baronównę von Maltzahn i przejmuje od teścia Ludwiga Wilhelma barona von Maltzahn majątek rycerski Crampe koło Neuwedell w Nowej Marchii; jego akta zaopatrzeniowe jako majora przechowuje Archiwum Krajowe w Berlinie (A Rep. 240 nr 562; Brandenburskie Główne Archiwum Krajowe Rep. 53A Kredit 1027/1028). Klaus zostaje na początku września 1910 jako asesor rządowy w Bytowie mianowany landratem, jeszcze w lipcu 1916 podpisuje tam obwieszczenia wojenne, a w kwietniu 1918 zasiada jako „landrat von Gerlach-Kolberg” w radzie nadzorczej pomorskiej kolejki lokalnej (Reichsanzeiger 2 września 1910, 3 sierpnia 1916, 15 kwietnia 1918); jego akta osobowe z ministerstwa spraw wewnętrznych (1901–1933) przechowuje Tajne Archiwum Państwowe w Berlinie (I. HA Rep. 77 nr 783). Listy Servatiusa z lat 1915–1923 przechowuje archiwum dóbr Lübbenau hrabiów zu Lynar (Brandenburskie Główne Archiwum Krajowe, Rep. 37 Lübbenau nr 5418/20). Rocznik duchownych prowincji kościelnej Saksonii (1897) uzupełnia drogę Martina: urodzony w Münster w Westfalii 28 grudnia 1860, kaznodzieja pomocniczy przy kościele Neumarkt w Halle, w 1889 diakon w Pasce, ordynowany 4 marca 1891, potem starszy pastor św. Bartłomieja w Ziegenrück, gdzie w 1892 przemawia na konferencji wielkanocnej w Gnadau o pytaniu „Czy Stary Testament jest dla nas jeszcze słowem Bożym?”; jako przełożony zakładu diakonów w Kraschnitz opuszcza go w 1898 z 35 braćmi i zakłada wraz z pastorem Ulbrichem dom braci Zoar w Tormersdorf (otwarty 1899); w 1912/13 pastor w Tormersdorf prosi Izbę Posłów o podwyższenie emerytury, a starość spędza w Blankenburgu w Harzu. Jako bratanek prezydenta Martin oddał swój dom braci Zoar do dyspozycji misji berlińskiej: tam kandydaci mieli w gronie podobnie myślących diakonów pokazać, czy nadają się do służby misyjnej – droga, która okazała się praktyczniejsza niż wcześniejsza próba umieszczania kandydatów w Berlinie.

Źródła i literatura